Zelf een boek uitgeven in Nederland is al moeilijk genoeg. Maar als je bijvoorbeeld in het Engels schrijft en je je boek dus ook in het buitenland wil verkopen, kost dat nog eens extra hoofdbrekens, kan ik je uit ervaring vertellen. 

Over self-publishing in het algemeen zijn heel veel goede adviezen op internet te vinden, maar over zelf uitgeven over de grens nauwelijks tot niets, of slechts zeer gefragmenteerd. Om te voorkomen dat iedereen het wiel opnieuw moet uitvinden, leek het me goed om alle dingen die ik heb geleerd tijdens het uitgeven van mijn eigen boek, te delen in deze blogpost!

Meteen een disclaimer, want ik kan natuurlijk alleen vertellen over wat ik zelf heb ervaren, en dat is dus ook vanuit mijn perspectief en voor mijn omstandigheden: ik heb een boek in het Engels geschreven (“Alice’s Adventures under Water“, een vervolg op Alice in Wonderland), dat ik zelf heb uitgegeven via print-on-demand en heb gepromoot in Nederland en Engelstalige landen. Voor andere talen en landen ligt het wellicht anders, en als je een uitgever hebt of niet via print-on-demand uitgeeft, wil je misschien ook andere keuzes maken.

Ik ga in deze blogpost niet in op wat er allemaal komt kijken bij self-publishing in het algemeen. Wil je daar meer over weten, lees dan om te beginnen onder andere deze gids van Pumbo.nl. Daar staat heel duidelijk in uitgelegd waar je allemaal op moet letten en aan moet denken.

ISBN

Een van de dingen die je moet regelen, is een ISBN. Het allereerste vraagstuk waar ik tegenaan liep was: in welk land moet ik deze aanvragen? In Nederland, of is het wellicht beter om dat in bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk (waar mijn belangrijkste doelgroep woont) te doen?

De regel blijkt te zijn dat je een ISBN moet aanvragen in het land waar de uitgever gevestigd is. Ben je self-publisher, dan is dat dus het land waar jij woont. Ongeacht de taal waarin je schrijft of het land waar je het boek wil uitgeven. Je krijgt daardoor het nummer 90 of 94 in je ISBN.

Die regel zorgt wel voor een praktische beperking. In het account dat je krijgt na registratie, waar je alle details van je boek kunt invullen zodat die internationaal gebruikt kunnen worden door allerlei organisaties, zijn de velden voor de recensies alleen op Nederland gericht. (Nadat iemand je boek heeft gerecenseerd, kun je deze recensie invoeren en die kan dan worden getoond door bv. online boekhandels, op de productpagina.) De bronnaam, oftewel degene die de recensie heeft gepubliceerd, is een standaard lijst met media waar je uit kunt kiezen. Nederlandse media. Is je boek gerecenseerd door een buitenlandse organisatie, dan kun je deze wel invoeren, maar het lijkt erop dat de gegevens dan niet worden gecommuniceerd naar de partijen die die willen tonen.

Helaas is daar voor zover ik weet niets aan te doen. Ik weet ook niet wat de consequenties zijn, en of die er wel zijn, als je toch in een ander land een ISBN aanvraagt. Wellicht kun je dan minder makkelijk gevonden worden als je bv. een vergoeding voor je boek krijgt, zoals een leenrechtvergoeding (zie kopje ‘Financiën’)?

Bonus-tip: Amazon’s KDP (zie later in deze blogpost) biedt je, net als diverse andere drukkers, een gratis ISBN aan. Dat lijkt gunstig, maar het is beter om zelf je ISBN aan te schaffen, want als je dit via een tussenpersoon doet, ben je geen eigenaar van het ISBN. Dat is onhandig als je ooit van uitgever wil wisselen. Amazon’s ISBN’s kun je bovendien niet gebruiken bij andere netwerken!

POD-uitgevers en distributienetwerken

Je boek publiceren kan via een ‘echte’ drukker, die een zelf gekozen aantal exemplaren voor je drukt, of via een print-on-demand-drukker, die alleen een exemplaar van je boek drukt als er een bestelling binnenkomt. Bekijk zelf wat voor jou de beste keuze is. Als je voor print-on-demand (POD) kiest en je je boek (ook) in het buitenland wil verkopen, dan is er een aantal dingen waar je op moet letten bij het kiezen van een drukker.

Internationale distributienetwerken

In Nederland en in het buitenland zijn heel veel POD-uitgeverijen waar je uit kunt kiezen. Je zou gewoon een Nederlandse POD-uitgeverij kunnen kiezen, maar het nadeel is dat dit wel consequenties heeft voor je distributie, oftewel hoe het boek na het drukken bij winkels en particulieren terecht kan komen. Om een POD-uitgever te kunnen kiezen, moet je eerst iets weten over de distributie van je boek.

In Nederland werkt het zo: Je boek wordt gedrukt en via je drukker kun je ervoor zorgen dat je boek bij het CB (voorheen: Centraal Boekhuis) terechtkomt. Het CB is een soort groothandel. Ze fungeren als tussenpersoon tussen drukker en boekverkoper. Boekverkopers hebben namelijk geen zin om bij allerlei verschillende drukkerijen hun inkopen te gaan doen, dus die bestellen al hun voorraad bij het CB. Het CB zorgt dat de boeken via de verschillende drukkerijen aan hen worden geleverd, en sturen de boel vervolgens weer door naar de boekwinkels, die daarvoor één geconsolideerde factuur krijgen. Dit werkt niet alleen zo voor boeken die op voorraad zijn (je stuurt een voorraad van je boek naar het CB, dat dan als je magazijn fungeert, waar je abonnementskosten voor betaalt) maar ook voor print-on-demand boeken: de bestelling komt bij je POD-drukker binnen, die drukt het boek en stuurt het naar het CB door. Omdat het CB je boek daarna direct weer doorstuurt naar de afnemer, hoeft deze niet te worden opgeslagen en betaal je dus ook geen opslagkosten.

Het CB is echter alleen op de Nederlandse markt gericht (en volgens mij ook die in Vlaanderen). Ik denk dat het wel mogelijk is dat buitenlandse boekhandels via het CB bestellen, maar het probleem is dat je dan met hoge verzendkosten en lange levertijden zit. Dat verkleint natuurlijk de kans dat je boek wordt ingekocht door buitenlandse partijen.

De vraag is: in welk(e) land(en) wil je je boek verkopen? Als dat één specifiek land is, kies dan een POD-uitgever in dat betreffende land, zodat je de verzendkosten en levertijd laag houdt. Een Nederlandse als je alleen in Nederland wil uitgeven, een Amerikaanse als je alleen in de VS wil uitgeven, etc.
Wil je in meerdere andere landen uitgeven, dan moet je zorgen dat je POD-uitgever is aangesloten bij een internationaal netwerk, met distributiepunten in verschillende landen, zodat er altijd wel een distributiepunt is dat in de buurt zit van de koper. Óf je moet van verschillende POD-uitgevers naast elkaar gebruikmaken.

Een van de grootste internationale netwerken heet Ingram. De Ingram Content Group heeft eigen printlocaties in de US, UK en Australië en daarnaast hebben ze in vele andere landen samenwerkingsverbanden met lokale drukkers. Als je boek te bestellen is via Ingram, dan heb je een heel groot bereik. Boekhandels, bibliotheken, scholen en groothandels hebben zo makkelijk toegang tot je boek en via hen komt je boek weer in handen van de consument.

Er zijn verschillende POD-uitgevers die gebruik maken van het Ingram netwerk (zoals Blurb en BookBaby), wat betekent dat als je via hen een boek publiceert, je het via Ingram beschikbaar kunt maken.

Ook Amazon heeft een relatief uitgebreid distributienetwerk. Self-publishers die hun boek via Amazon publiceren (zie verderop) kunnen gebruik maken van de ‘Expanded Distribution‘ optie. Hierdoor is je boek niet alleen voor consumenten te koop via de verschillende Amazon-websites (Amazon.com, Amazon.co.uk, Amazon.nl, Amazon.com.au, Amazon.ca, Amazon.jp, etc.), maar kunnen ook boekhandels, bibliotheken en dergelijke bij Amazon bestellen tegen gereduceerde tarieven. Amazon fungeert dan als een soort groothandel. Ze kunnen dit alléén doen voor de US en het UK, niet voor andere landen.

Mijn advies is om gebruik te maken van Ingram, en daarnaast Amazon – maar zónder hun ‘expanded distrubution’ netwerk. Lees hieronder hoe en waarom dat werkt.

IngramSpark

Ingram is niet alleen een distributienetwerk: ze hebben zelf ook een POD-tak, genaamd IngramSpark (voor particuliere uitgevers; voor kleine professionele uitgevers heet het LightningSource). Daardoor wordt je boek automatisch beschikbaar via het Ingram-netwerk als je uitgeeft bij IngramSpark (standaard alleen via hun eigen drukkers in de US, UK en Australië; als je het ‘Global Connect Program‘ aanzet, ook via hun partners in andere landen).

Het voordeel van IngramSpark is dat ze goedkoper zijn dan de meeste andere PODs. Omdat andere PODs geen eigen distributiekanaal hebben maar gebruik maken van dat van Ingram, zijn zij feitelijk overbodige tussenpersonen, en daardoor duurder. Als IngramSpark voor jou een goede POD-uitgever is, zou ik dus aanraden om voor hen te kiezen. Kies wel een andere POD-uitgever om via Ingram te kunnen distribueren als zij iets bieden dat IngramSpark niet kan (bijvoorbeeld bepaalde formaten of andere druk-opties).

Naast het verkrijgen van toegang tot het Ingram-netwerk, zijn er andere overwegingen bij de keuze van een POD-uitgever. Let op het volgende:

• IngramSpark levert niet direct aan particulieren. Wil je dat gewone consumenten je boek rechtstreeks bij de POD-uitgever kunnen bestellen in plaats van via de boekhandel (= meer marge voor jou), dan moet je (ook) andere PODs gebruiken. Of je moet een voorraad inkopen en je boek zelf gaan verkopen. (Wat ik sowieso zou aanraden om ernaast te doen, want dat is niet alleen veel leuker, maar je houdt ook meer marge over! Maar da’s een andere blogpost waard.)
• De interface van IngramSpark is op zijn zachtst gezegd ongebruiksvriendelijk. Dat geldt zowel voor het uploadproces wanneer je je boek gaat publiceren, als de beheer-interface met rapportages en dergelijke.
• IngramSpark vraagt set-up kosten: $25 voor het controleren van je binnenwerk en $25 voor het controleren van je omslag. Een boek uitgeven kost initieel dus $50. En opnieuw $25 voor iedere keer dat je de cover of het binnenwerk wil updaten.
• IngramSpark heeft geen printlocatie of samenwerkingspartner in Nederland.

Vanwege bovenstaande punten is het aan te raden om voor meerdere PODs te kiezen – want ja, dat kan! Je kunt op die manier gebruikmaken van de voordelen van IngramSpark, en de nadelen compenseren via de andere drukkers.

Amazon KDP

Ook via Amazon kun je je eigen boek uitgeven. Vroeger heette dit CreateSpace, maar inmiddels heet het Kindle Direct Publishing (KDP). Het lijkt er in eerste instantie misschien op dat je alleen Kindle e-books kunt uitgeven via dit platform, maar dat is niet zo; je kunt ook papieren exemplaren laten drukken.

Het voordeel van Amazon is, dat het een heel bekende boekhandel is. Veel mensen kopen hun boeken daar, dus je wil zeker in hun catalogus staan. Als je van IngramSpark’s Global Connect Program gebruikmaakt, kom je ook in Amazon’s catalogus te staan, dus in principe is het niet nodig om ook via KDP uit te geven. Maar… het levert je minder op als iemand je boek koopt via IngramSpark dan wanneer iemand je boek via KDP op een Amazon site koopt. Om optimaal te profiteren van KDP’s hogere marges (oftewel lage printkosten), is het aan te raden om je boek ook via hen te publiceren. Amazon is bovendien veel beter in klantvriendelijkheid dan IngramSpark, en ik heb het idee dat zij doorgaans ook sneller drukken en verzenden dan IngramSpark, waardoor je lezers het boek eerder in huis hebben dan wanneer Amazon alleen een tussenpersoon is tussen de consument en IngramSpark. Tot slot rekent Amazon geen setup-kosten.

Waarom zou je dan niet alleen via Amazon verkopen en gebruikmaken van hun Expanded Distribution-netwerk?

• Ten eerste is dat netwerk dus alleen voor de VS en UK, en daardoor minder geschikt als je ook in andere landen wil leveren – Ingram heeft een groter bereik.
• Ten tweede bestellen boekhandels niet graag van Amazon. Amazon is een concurrent en heeft een zeer slechte naam in het boekenwereldje. Veel boekhandels weigeren domweg om via Amazon een boek in te kopen, omdat ze vinden dat Amazon de markt kapot maakt.
• Ten derde houd je minder geld over aan boeken die je via het Expanded Distribution-netwerk verkoopt. Aan verkopen via Amazon-websites houd je 60% over, aan die via het netwerk slechts 40%.

Samenvattend: Particulieren bestellen veel via Amazon, bedrijven kopen veelal in via Ingram. Als je boek gekocht wordt via een Amazon-website verdien je het meeste als je het via KDP hebt uitgegeven, en als je je boek verkoopt via het Ingram-netwerk, verdien je het meeste als je het via IngramSpark hebt uitgegeven. Daardoor kun je het beste beide gebruiken om je boek uit te geven.

Nederlandse POD-uitgever

In Nederland worden veel Engelse boeken gelezen, dus ook Nederland kan een afzetmarkt voor je zijn. Ingram heeft geen Nederlandse partner, waardoor het in dat geval gunstig kan zijn om óók nog een Nederlandse POD-uitgever in te schakelen. Via hen kun je je boek vervolgens via het CB beschikbaar maken.

Zelf heb ik mijn boek laten drukken via Pumbo.nl. Waarschijnlijk zijn zij niet de goedkoopste, maar ze bieden wel goede service (mits ze het niet erg druk hebben… tip: bellen werkt beter dan mailen). Ook kun je via hen gratis je cover laten opmaken, wat weer scheelt in de kosten.

Wil je je boek voornamelijk aan je Nederlandse vrienden en familie verkopen, dan kun je natuurlijk overwegen om gewoon een voorraad te bestellen bij je buitenlandse POD-drukker en deze zelf door te verkopen. Dat kost wel meer verzendkosten dan wanneer je ze in Nederland zou bestellen.

Conclusie: POD-uitgevers combineren

Als je je boek in verschillende landen, bijvoorbeeld alle Engelstalige landen, makkelijk beschikbaar wil maken en er zo veel mogelijk aan over wil houden, dan zou ik gaan voor een combinatie van POD-uitgevers:

• IngramSpark als basis, met Global Connect ingeschakeld;
• Amazon’s KDP als aanvulling, met Expanded Distribution uitgeschakeld;
• Eventueel: een Nederlandse POD-uitgever als aanvulling voor de Nederlandse markt.

Op die manier profiteer je altijd van de hoogst mogelijk marge wanneer iemand bij Amazon koopt, maar in alle andere gevallen van het grote bereik en de betere naam van Ingram.

Bij IngramSpark kun je er niet voor kiezen om beschikbaarheid via Amazon uit te zetten, maar dat is geen probleem. Wanneer iemand bij Amazon bestelt, dan ziet Amazon weliswaar twee mogelijke leveranciers, maar ze geven hun eigen platform uiteraard voorrang.  

Er zijn wel een paar dingen waar je op moet letten wanneer je meerdere print-on-demand-uitgevers combineert:

• Het kan zijn dat de opties die je voor je boek wil (formaat, papiersoort, etc.) niet bij al je drukkers beschikbaar zijn, of slechts met gelimiteerde mogelijkheden. Drukkers werken vaak met verschillende papiersoorten, en Amazon kan bijvoorbeeld wel een A5-formaat boek en een hardcover drukken, maar een boek met dit formaat en/of met deze soort cover komt niet in aanmerking voor expanded distribution (mocht je daar toch voor willen kiezen).
• Het verschil in papiersoort kan ervoor zorgen dat je boek een andere rugdikte heeft per drukker. Mijn via Pumbo gedrukte boek was mooi dik, dat van Amazon een stukje dunner en dat van Ingram behoorlijk dun. Verschillende rugdiktes betekent dat je ook verschillende versies van je cover-bestand moet maken.
• Er zal ook verschil zitten in de printkwaliteit. Niet alleen per POD-uitgever, maar ook nog eens per partner waar zij mee samenwerken. Een boek dat wordt aangeschaft via Amazon.com (drukker in de VS) kan er dus iets anders uitzien dan een boek aangeschaft via Amazon.de (Poolse drukker). In mijn geval was de kleur van cover behoorlijk anders. Daar heb ik over geklaagd, maar het was dat ik er toevallig achter kwam. Het is namelijk niet te betalen om via alle print-partners een proefdruk te bestellen.

Distributie via groothandels

Goed. Je boek is gedrukt en beschikbaar via het Ingram netwerk. Ben je er dan? Nee, helaas niet. Buitenlandse boekhandels bestellen namelijk niet allemaal rechtstreeks via Ingram. Er zit vaak nóg een stap tussen Ingram en de boekhandel of bibliotheek: de groothandel (wholesaler). Ingram is feitelijk alleen de distributeur.

Wat precies het verschil is tussen een distributeur en een groothandel is vaag, en sommige bedrijven vervullen overlappende functies, maar het komt er op neer dat boekhandels graag bij één bedrijf bestellen zodat ze maar één bestelsysteem hoeven te gebruiken en één factuur krijgen – net zoals ik had uitgelegd over het CB. In Nederland hebben we dit goed geregeld, maar in andere landen zijn er soms meerdere groothandels en zul je er dus voor moeten zorgen dat je boek via ál deze groothandels verkrijgbaar is, anders zullen verkopers niet geneigd zijn je boek in te kopen. Er zit vaak ook nog eens verschil tussen groothandels voor boekwinkels en groothandels voor bibliotheken (vergelijkbaar met NBD Biblion bij ons, al koopt NBD Biblion via het CB voor alle Nederlandse bibliotheken in.)

Het is me nog steeds niet 100% duidelijk hoe het werkt per land, maar dit is wat ik tot nu toe heb geleerd over Engelstalige landen:

Verenigd Koninkrijk

Voordat je bij een groothandel of boekhandel aanklopt, moet je er eerst voor zorgen dat de gegevens van je boek in een database staan, zodat andere organisaties ze makkelijk kunnen opvragen en je boek automatisch in hun webshops komt. Ik weet niet waarom dat moet, want het lijkt me dat dit automatisch zou moeten gebeuren wanneer je je ISBN-data publiceert via je account, maar goed, het kan sowieso geen kwaad om je ook hiervoor aan te melden.

Wat je er ook invoert is hoe je boek aangekocht kan worden. Je kunt bijvoorbeeld je eigen gegevens opgeven wanneer je ervoor hebt gekozen om zelf je boeken te verschepen, maar als je drukker levert via Ingram, geef je gewoon Ingram op als leverancier en dan heb je zelf nergens omkijken naar.

Er zijn twee databases waar Engelse boekhandels gebruik van maken:

1. Nielsen: https://www.nielsentitleeditor.com/
2. BDS: https://www.bdslive.com/publishers/upload-your-metadata/

En ja, het is nodig je bij beide aan te melden, want twee grote Engelse boekhandels gebruiken verschillende systemen: Waterstones gebruikt data van Nielsen en Blackwell’s die van BDS. (Het zou je eens makkelijk worden gemaakt.)

Nadat dat is gelukt, moet je er voor zorgen dat je in het bestand van groothandel Baker & Taylor komt te staan. Hoe je dat doet, geen idee, ik heb het niet voor elkaar gekregen. Zie mijn commentaar onder het kopje ‘Amerika’, want daar zitten ze ook.

Een tweede belangrijke groothandel waar je boek te bestellen moet zijn, is Gardners. Ook zij doen hun best om je af te schepen met een onduidelijk proces. Na heel internet te hebben doorgespit en meermaals tevergeefs te hebben geprobeerd contact met hen op te nemen, lijkt het zo te zijn dat je automatisch in hun catalogus komt te staan wanneer je via Nielsen je boekdetails doorgeeft. Ze hebben het ook nog over het insturen van een of ander Excel-bestand met gegevens over je boek, maar of dat echt moet weet ik niet – dat heb ik nooit gedaan. Wellicht dat het alleen hoeft als je zelf de boeken aan hen levert in plaats van via Ingram?

Als POD-uitgever kom je in hun catalogus te staan met de vermelding ‘firm sale’. Dit betekent dat de aankoop niet geretourneerd kan worden als de boekhandel je boek niet verkoopt. Ook kan het even duren voordat je boek geleverd wordt (omdat het eerst gedrukt moet worden en Gardners nog een extra tussenstap vormt). Dat kan boekhandels helaas afschrikken. Ze bestellen liever boeken die Gardners in hun magazijn op voorraad heeft.

Helaas is het erg moeilijk Gardners ervan te overtuigen jouw boek op voorraad te nemen; daarvoor zul je eerst een flink aantal via hen moeten verkopen en ook bereid moeten zijn om retouren te accepteren (dat kun je aanvinken in je IngramSpark-account, maar dit is natuurlijk een flink financieel risico, want die exemplaren gaan naar jou persoonlijk retour of worden vernietigd). Vreemd genoeg verscheen er bij de listing van mijn print-on-demand-boek na een tijdje de opmerking ‘2 copies available’. Of dat betekent dat ze uit zichzelf wel degelijk een aantal voorraadexemplaren hebben besteld, of dat ze ondanks de ‘firm sale’ vermelding toch boeken retour hebben gekregen… ik heb geen idee?

Meer leesvoer over Gardners en hoe je je boek via hen beschikbaar maakt (hopelijk begrijpen jullie er meer van dan ik):

• https://jennifermooreartist.com/2021/07/28/getting-in-to-gardners-books/)
• https://selfpublishingadventures.com/marketing-tips/
• https://selfpublishingadvice.org/gardners-wholesaler-books/

Amerika

In de VS wordt Ingram als groothandel gebruikt: boekhandels en bibliotheken bestellen rechtstreeks via hen. Is je boek via Ingram beschikbaar, dan zit je in veel gevallen dus al goed. Toch zijn er ook boekhandels en bibliotheken die via andere kanalen inkopen. Het is daarom goed om naast Ingram, ook via Baker & Taylor beschikbaar te zijn. Zoals ik onder het kopje ‘Verenigd Koninkrijk’ al aangaf, is dit helaas een dramatisch proces. Ik ben best vasthoudend, maar ze maken het zo ingewikkeld dat zelfs ik het op een gegeven moment domweg heb opgegeven. Mocht je het willen proberen, hier vind je hun documentatie over hoe het moet: http://www.baker-taylor.com/suppliers_supplier_info.cfm (zeg niet dat ik je niet gewaarschuwd heb).

Mijn boek is een paperback, maar mocht je een ebook hebben, dan kun je via het Indie Author Project je ebook beschikbaar maken voor deelnemende bibliotheken in zowel de US als Canada: https://indieauthorproject.librariesshare.com/indieauthor/

Canada

Hoe boekhandels inkopen weet ik niet, maar bibliotheken bestellen via een van de volgende drie groothandels:

1. Whitehots: https://www.whitehots.com/home/library
2. Library Services Canada (LSC): http://www.lsc.on.ca/userContent/documents/Form%20Builder%20Submissions/Small-Press-Program/LSCSmallPressProgram2021F.PDF
3. Library Bound: http://www.librarybound.com/contact/self-published-section

Opgeven bij hen is gelukkig heel eenvoudig en kan digitaal.

Australië

Ook hier weet ik niet of Ingram voldoende is voor boekhandels, maar wel dat bibliotheken kopen via deze drie grote partijen:

1. ALS: https://www.alslib.com/authors/
2. Peter Pal: http://www.peterpal.com.au/index.php/faq/
3. James Bennett: https://www.bennett.com.au/publisherservices.cfm

Bij een van de drie moet je een fysiek exemplaar van je boek opsturen (doe dat niet vanuit Nederland, maar stuur gewoon via Amazon.com.au of Ingram Australië een exemplaar!), bij de andere twee hoeft dat niet of kan het door middel van een pdf-bestand van je boek.

Ierland

Weer zo’n onduidelijke site. Volgens Argosy zelf zijn ze een onafhankelijke groothandel, alleen stond op het moment dat ik mijn boek publiceerde, op hun site dat ze geen nieuwe aanmeldingen aannemen? Ik hoop dus maar dat boekhandels ook andere kanalen hebben dan deze.

Reviews

Recensies zijn erg belangrijk als je je boek wil promoten. Deze stap staat eigenlijk niet in de juiste volgorde: het allergrootste leerpunt van mij bij self-publishing was dat je NIET meteen je boek moet publiceren zodra het klaar is! Je moet het namelijk eerst opsturen naar recensenten. Dat is heel lastig, want uiteraard wil je je kindje zo snel mogelijk de wereld in slingeren (en ik had een strakke deadline voor de presentatie, dus had weinig keus). Maar de grotere review-instanties accepteren je boek alleen wanneer ze het 3 tot 4(!) maanden voor de officiële publicatiedatum ontvangen!  

Spelers in het review-wereldje voor Engelstalige boeken zijn onder andere:

• New York Times
• The Times Literary Supplement 
• The Guardian
• Publishers Weekly (self-published boeken accepteren ze via BookLife)
• BookBrowse
• Midwest Book Review (deze hebben een voorkeur voor self-publishers!)
• The New York Review
• Long and Short Reviews (Aanrader! Deze zijn heel klein en komen niet zo professioneel over, maar ze accepteren pdf’s én hebben daadwerkelijk mijn boek uitgekozen om te recenseren (en 5 sterren gegeven)! Hoewel hun website volgens mij weinig bereik heeft, plaatsen ze hun recensie ook op Amazon en Goodreads. Daarnaast kun je hem natuurlijk ook zelf verspreiden via je eigen kanalen.)
• The Bulletin (voor kinderboeken)
• Reader’s Favorite (gratis, én je kunt je boek digitaal uploaden)

Bovenstaande lijst is uiteraard verre van compleet. De uitdaging is om een balans te vinden tussen hoe groot het bereik is van een recensie-organisatie versus hoe groot de kans is dat ze jouw boek kiezen uit al die exemplaren die ze ontvangen (bepaal dus ook of jouw type boek bij hun genre past).

Er zijn ook nog diverse review-organisaties die tegen betaling je boek recenseren. Het voordeel is dat je dan altijd een recensie ontvangt in plaats van af moet wachten of je door de selectie komt. Het nadeel is dat dit behoorlijk aan de prijs is. En betaalde recensies worden natuurlijk minder serieus genomen dan onbetaalde, al is Kirkus reviews wel een heel bekende en gerespecteerde.

Zelfs gratis recensies kosten overigens vaak geld: je moet namelijk meestal een exemplaar van je boek opsturen. Los van de inkoopprijs van je boek, kunnen verzendkosten naar het buitenland flink oplopen. Doe je het toch, verstuur dan niet vanuit je persoonlijke voorraad, maar bestel een exemplaar via je POD-drukker met een printlocatie in de buurt, en laat deze op het adres van de ontvanger bezorgen. (In mijn ervaring is het meestal het goedkoopst én snelst om dit via KDP te doen in plaats van IngramSpark.) Bedenk wel dat je op die manier geen begeleidende brief kunt bijvoegen, dus dit werkt alleen als je vooraf al contact met de recensent hebt gehad.

Ik heb zelf niet betaald voor recensies en was helaas te laat voor heel veel onbetaalde, dus erg veel aanbevelingen en ervaringen kan ik op dit gebied niet delen. Ook heb ik maar heel weinig fysieke exemplaren opgestuurd. Natuurlijk is mijn boek het meest fantastische boek ever, maar toch vermoedde ik dat er eentje opsturen naar bijvoorbeeld The New York Times en The Guardian zonde van het geld zou zijn.    Dit soort organisaties heb ik wel een persbericht gestuurd per e-mail, met de vermelding dat een recensie-exemplaar op verzoek kan worden toegestuurd. Overigens had ik ‘geluk’ dat ik in coronatijd publiceerde, want daardoor accepteerden veel (thuiswerkende) recensenten bij wijze van uitzondering een pdf-exemplaar en kon ik mijn boek gewoon e-mailen!

Tot slot, voor de volledigheid: er zijn ook hopen websites waar je gratis een soort profiel van je boek op kunt plaatsen. Ze beloven je gratis opname in hun digitale kanalen, zoals nieuwsbrief en Facebookpagina. De vraag is in hoeverre zij voldoende bereik hebben en in hoeverre hun volgers jou zullen opmerken tussen de enorme stroom van boeken die dit ongetwijfeld genereert. Ik heb het bij wijze van proef bij de volgende drie gedaan, want gratis en baat het niet dan schaadt het niet, maar of het effect gehad heeft kan ik niet bevestigen:

• Book Goodies / Book Goodies Kids
• Awesome Gang 
• Pretty-Hot

Promotie

Het wordt vaak gezegd maar te weinig geloofd: het schrijven van je boek is het makkelijkste, het promoten van je boek is het échte werk! Zelfs als online marketeer heb ik hier heel hard voor moeten werken. Zowat ieder verkocht exemplaar kon ik terugleiden naar een promotie-actie van mij: een mailing, social media post, YouTube-video, presentatie, geplaatste recensie, etc.

Realiseer je dat Ingram en groothandels niet aan promotie doen. Je boek is via hen beschikbaar, maar jij moet zorgen dat er vraag naar komt door particulieren en boekhandelaars.

IngramSpark biedt je weliswaar de mogelijkheid om je boek tegen betaling ($80) in hun ‘Advance’ catalogus op te nemen, die ze naar heel veel boekhandelaren mailen, maar achteraf gezien vond ik het de kosten niet waard. Je bent één heel klein vermeldinkje tussen vele, in zwart-wit, en het is maar de vraag in hoeverre deze catalogus grondig of überhaupt wordt gelezen door de ontvangers.

Nadat je titelinfo is opgenomen in de centrale databases (via je ISBN-account of Nielsen/BDS), verschijnt je boek automatisch in veel webshops, maar dat is niet hetzelfde als fysieke exemplaren in de boekwinkels hebben liggen. Zelf-publicerende auteurs wordt vaak aangeraden om boeken op consignatiebasis aan boekhandels aan te bieden: je gaat persoonlijk langs om je boeken af te geven en je neemt aan het eind van de contractperiode weer retour wat niet verkocht is. Boekhandelaren lopen zo geen risico en jij houdt er een hogere marge aan over dan wanneer het boek via het CB zou zijn ingekocht. Maar dat werkt natuurlijk niet voor buitenlandse boekhandels, tenzij je een wereldtour gaat doen. Dus zul je ze moeten overtuigen om jouw boek aan te schaffen. En dat is zoals gezegd lastig, als het print-on-demand is (POD en self-publishing heeft helaas toch nog een slechte naam, vanwege alle zooi die ook gepubliceerd wordt) en je geen retouren accepteert.

Ik heb zelf heel veel mailings verstuurd. Ik heb een pdf info-sheet gemaakt met een beschrijving en de details van mijn boek (inclusief alle groothandels van het betreffende land waar mijn boek te verkrijgen is, behalve Amazon KDP, want daar worden boekhandelaren niet blij van!) en tevens een ‘sneak preview’ van de inhoud in een tweede pdf, die ik met een begeleidende mail naar boekhandels en bibliotheken heb opgestuurd.

En nee, je vindt online niet zomaar mailing lists van alle boekhandels in een land… Waarschijnlijk kun je betaald wel dit soort databases kopen, maar dat kost best wel wat. Dus voor mij was het handwerk.

Ik ben begonnen met de grote ketens aan te schrijven. Zoals het Engelse Waterstones, een van de grootste boekhandels daar.  Zij hebben een formulier om je boeken voor te stellen voor fysieke voorraad, zie  https://www.waterstones.com/help/independent-publishers/48 en https://www.waterstones.com/independentpublishers/. De meeste boekhandelketens hebben zoiets niet, dus je moet op hun site zoeken naar contactgegevens. Met een beetje geluk hebben ze een goed overzicht op hun website van al hun locaties en kun je die ook nog individueel aanschrijven – als deze locaties zelf invloed hebben op hun inkoopbeleid is de kans op succes een stuk groter. In Nederland ben ik er zo bijvoorbeeld in geslaagd om enkele Bruna’s mijn boek te laten inkopen.

De kans dat een keten je boek inkoopt is dus kleiner dan de kans dat een individuele winkel het koopt. Ik heb daarom ook zogenaamde ‘indie’ (independent) boekhandels aangeschreven, oftewel boekhandels die geheel zelf bepalen wat voor boeken ze in de winkel leggen. Door creatief te googlen kun je vaak wel een lijst vinden van alle onafhankelijke boekwinkels in een land, of in ieder geval de meest bekende. En ja, dat kunnen er erg veel zijn en ja, je moet al hun sites één voor één doorspitten op zoek naar een e-mailadres! Check ook wat hun focus is: veel indie boekwinkeltjes richten zich alleen op tweedehands boeken, of een specifiek genre.

Hetzelfde geldt voor bibliotheken. Vergeet deze niet, want ook bibliotheken kunnen een goede afzetmarkt zijn! Je kunt in Nederland je boek opsturen naar NBD Biblion, maar Engelstalige boeken hebben weinig kans om door hen gerecenseerd te worden (deze ‘aanschafinformatie‘ publiceren ze in hun catalogus en daar baseren Nederlandse bibliotheken op of ze jouw boek in hun bieb willen opnemen). Ik kreeg als reactie van hen dat ze eigenlijk alleen Engelstalige bestsellers opnemen – helaas pindakaas. Ik heb wel de bibliotheken in mijn buurt nog individueel aangeschreven, maar dat leverde ook niets op.

Buitenlandse bibliotheken hadden echter wel degelijk interesse! Helaas is het in het buitenland niet zo goed georganiseerd als in Nederland: er is in de Engelstalige landen voor zover ik heb kunnen achterhalen geen centrale instantie die net zoals NBD Biblion aanschafadvies uitbrengt, centraal inkoopt of de boeken voorziet van een stevige cover. Dit betekent dat je ook alle bibliotheken individueel zult moeten mailen. (En het betekent dat een paperback minder kans maakt om opgenomen te worden in het assortiment dan een hardcover, omdat die minder duurzaam is en dus eerder afgeschreven moet worden!)

Met een beetje goed googlen kun je soms mailinglijsten op internet vinden van alle bibliotheken in dat land. Of zoek de website van de nationale bibliotheek of staatsbibliotheek op en kijk of daar een lijst met alle bibliotheken op te vinden is. Als je geluk hebt, bieden ze een up-to-date lijst die in Excel-formaat te downloaden is, inclusief e-mailadressen. Als je pech hebt (in de meeste gevallen), vind je een lijst die al 6 jaar niet meer is bijgehouden en voor de helft bestaat uit niet meer werkende e-mailadressen, of een lijst met alleen linkjes naar websites zodat je alsnog alle sites individueel moet bezoeken en afstruinen naar een e-mailadres.

Bonustips:

• Veel websites hebben alleen een contactformulier, maar op hun Facebookpagina staat vaak wel het e-mailadres!
• Check de voorwaarden van je host voordat je een grote mailing verstuurt. Hoeveel mails mag je per dag/uur versturen voordat je als een spammer wordt aangemerkt? (Ik kwam hier door schade en schande achter :-X )
• Probeer je lijst met e-mailadressen zo veel mogelijk op te schonen voordat je je mailings verstuurt. Ik heb bijvoorbeeld gefilterd op ‘public libraries’: bibliotheken die gefinancieerd worden door de staat. Eventueel kun je ook ‘school libraries’ mailen, maar die zijn vaak heel klein. ‘Special libraries’ zijn gespecialiseerd in een bepaald onderwerp en zijn doorgaans niet relevant. ‘University libraries’ hebben ook geen behoefte aan je romannetje. Voorkom daarnaast oude adressenlijsten en adressen op naam van een medewerker (die al lang weer vertrokken kan zijn) in plaats van ‘[email protected]’ want als je veel bouncende e-mailadressen hebt dan word je ook als spammer gemarkeerd.
• Sommige public libraries zijn enigszins georganiseerd. Er is dan een centrale instantie die voor een stuk of wat regionale bibliotheken samen de inkoop van boeken regelt. Maar of ze dat wel of niet doen is wisselend en dat zul je ook per geval moeten uitzoeken.

Dan zijn er nog de bloggers, vloggers, etc. waar je je boek bij onder de aandacht kunt brengen. Die in Nederland focussen doorgaans vooral op Nederlandse boeken. Ik vond het erg moeilijk om relevante buitenlandse boekbloggers te vinden (met fatsoenlijk bereik en de juiste focus) omdat ik niet bekend ben met de buitenlandse boekenwereld.

Wat je sowieso wel moet doen, is een profiel voor je boek aanmaken op Goodreads en LibraryThing. Dat zijn grote communities van lezers (zoals Hebban in Nederland) en die mensen kunnen vervolgens aangeven dat ze jouw boek aan het lezen zijn en beoordelingen achter laten.

Naast een eigen social media account kun je ook denken aan promotie via social media kanalen die over het onderwerp van je boek gaan. Zoals Reddit (zoek een relevante ‘subreddit’ – in mijn geval eentje over Alice in Wonderland), Faceboek-groepen (er zijn enorm veel groepen waar Alice in Wonderland-fans samenkomen), en kies bij het posten op Instagram de juiste hashtags zodat ook niet-volgers van je account je post zien langskomen.

Okee, ik ben alweer veel te veel algemene boekpromotie-tips aan het geven in plaats van specifieke tips voor promotie in het buitenland, dus ik laat het hier verder bij. Nog één ding: je boek aanmelden voor een award of iets dergelijks is natuurlijk een fantastische promotie-mogelijkheid, maar dat kun je gevoeglijk vergeten. Literatuurprijzen worden doorgaans alleen verstrekt aan boeken die in de taal van het betreffende land zijn geschreven én van auteurs zijn die in dat land wonen. Als Nederlandse auteur die in het Engels schrijft val je dus zowel in Nederland als in het buitenland overal buiten de boot.  

Financieel

Los van het feit dat je domweg niet rijk wordt van schrijven, zorgt het financiële aspect van een boek uitgeven in het buitenland voor aanvullende hoofdpijn. Ik noem hieronder de belangrijkste dingen waar je op moet letten.

Geen vaste boekenprijs

In Nederland kennen we een vaste boekenprijs. In het buitenland is dat niet het geval: de verkoper hoeft niet het eerste jaar zich te houden aan de verkoopprijs die jij hebt bedacht (wel aan de inkoopprijs natuurlijk – hoe lager de verkoopprijs, hoe minder marge de handelaar dus overhoudt, maar dat is zijn eigen keuze). Het is desondanks gebruikelijk een prijs door te geven als richtlijn.

Omdat de vaste boekenprijs in Nederland alleen geldt voor boeken die in het Nederlands zijn geschreven, mogen ook Nederlandse boekhandelaren afwijken van jouw verkoopprijs. Alleen doen ze dat in praktijk zelden tot nooit, heb ik gemerkt.

Uitbetaling door POD-uitgevers

Amazon’s KDP betaalt je na twee maanden uit wat je hebt verdiend met de boekverkoop. Ingram betaalt je pas na 3 maanden uit, en alléén als je een minimaal bedrag bij elkaar hebt verdiend, te weten €25. Dat staat duidelijk in hun voorwaarden. Wat er niet bij staat, is dat dit minimum geldt per printlocatie. Oftewel: er is een minimum van €25 voor uitbetaling van boeken die besteld zijn via Ingram US, hetzelfde minimum voor Ingram UK, en hetzelfde minimum voor Ingram AUS! Als je maar heel weinig boeken verkoopt in een bepaalde regio, kan het dus een tijdje duren voordat je daar geld van ziet.

Leenrechtvergoeding

Als je boek in Nederlandse bibliotheken wordt uitgeleend, heb je recht op een zogenaamde leenrechtvergoeding (in het Engels: public lending right, oftewel PLR). Per keer dat je boek is uitgeleend, ontvang je een klein bedrag dat door Lira (voor schrijvers), Pictoright (voor illustratoren) en PRO (voor uitgevers) voor je wordt bijgehouden en uitbetaald. Het schijnt niet nodig te zijn om je bij hen te registreren, maar het wordt wel aangeraden. En ja, als self-publisher ben je zowel auteur als uitgever, dus je hoort van beide instanties wat te krijgen! De verdeling van de leenrechtvergoeding is 30% voor de uitgever(s), 58% voor de auteur(s) en 12% voor de illustrator(s). Stel dat jij het boek zelf hebt uitgegeven maar je ook nog een co-auteur en een illustrator hebt, dan krijg jij dus 30% en de helft van 58%.

Het blijkt wederom dat we het in Nederland goed geregeld hebben, want in het buitenland krijg je lang niet altijd een vergoeding. In de meeste landen krijg je helemaal niks (behalve de eenmalige betaling wanneer een bieb je boek aankoopt). Als je wel wat krijgt, dan is dat soms op basis van het exacte aantal uitleningen, soms op basis van een steekproef bij bepaalde bibliotheken (ligt je boek daar niet, dan heb je dus pech), soms op basis van het aantal exemplaren dat in de bieb ligt, en soms op basis van nog andere criteria.

• In Duitsland, België en Frankrijk geldt dezelfde regeling als in Nederland: je krijgt betaald op basis van uitleningen en er is een verdeling tussen uitgever, schrijver en illustrator;
• Het Verenigd Koninkrijk en Ierland hebben ongeveer vergelijkbare systemen, maar uitgevers krijgen daar niet uitbetaald;
• In Australië en Nieuw-Zeeland wordt aan schrijvers en uitgevers uitgekeerd, maar alleen als dit inwoners van dat land zijn;
• In Canada wordt ook alleen aan Canadese schrijvers uitgekeerd, maar niet aan uitgevers (en alleen voor literaire werken);
• In de Verenigde Staten wordt niets vergoed voor het uitlenen van boeken, hoewel volgens mij een paar staten dit inmiddels wel zijn gaan doen.

Voor andere landen ligt dit weer anders. Op de PLR International-website kun je precies zien welke landen een regeling hebben en welke dat is.

Gelukkig hoef je je niet bij álle buitenlandse instanties die deze bedragen innen, individueel aan te melden. Lira heeft met een aantal organisaties in andere landen een overeenkomst gesloten om ervoor te zorgen dat de leenrechtvergoeding via Lira aan je wordt uitbetaald. Voor boeken heeft Lira overeenkomsten met organisaties in de volgende landen:

• Engeland (PLR)
• Ierland (ICLA)
• Frankrijk (Sofia)
• Duitsland (VG Wort)
• Spanje (Cedro)

En omdat het onmogelijk is om als auteur zijnde precies te weten in welke landen je boek wordt uitgeleend, zijn de instanties die daarvoor verantwoordelijk zijn, gelukkig verplicht om dat voor jou bij te houden en ervoor te zorgen dat er geld wordt overgemaakt. Desondanks heeft Lira mij gevraagd om door te geven in welke andere landen mijn boek ook in een bibliotheek ligt, zodat zij daar handmatig een claim kunnen indienen. Dus of dat systeem helemaal goed werkt, weet ik niet.

Het heeft mij vele mailtjes en googlen gekost om bovenstaande te achterhalen. Of ik nu alles goed geregeld heb, kan ik nog steeds niet met 100% zekerheid zeggen, maar het zou in ieder geval voor mijn belangrijkste afzetmarkt-landen goed moeten komen.

Op zich een goede regeling, maar waar ik tegenaan liep, is dat het in diverse landen dus verplicht is om je illustrator uit te betalen. Ik had met mijn illustrator afgesproken dat hij van mij een vaste vergoeding zou krijgen voor zijn werk, ik eigenaar van de illustraties werd, en dat ik alle opbrengsten van het boek zou krijgen (en dus ook al het risico op verlies maken zou dragen, als het niet zou verkopen). Maar dat kan niet. Ongeacht wat je contractueel met de illustrator hebt vastgelegd, er moet ook aan hem of haar leenrechtvergoeding worden afgedragen, wat van jouw potje af gaat.

In het VK is de regel dat iedereen die op de titelpagina van je boek wordt vermeld, recht heeft op een vergoeding. Als je je bij hun PLR-instantie aanmeldt (dat moet wel apart, ook al loopt de vergoeding via Lira – je geeft dan bij registratie op dat uitbetaling via hen moet lopen) moet je een verdeelsleutel opgeven tussen jou als auteur en je illustrator. En nee, 100%-0% invullen werkt niet.

Overigens zag mijn (Amerikaanse) illustrator al dat gedoe voor een paar centen niet zitten, dus die heeft zich nergens aangemeld en krijgt wellicht niet eens een vergoeding omdat hij in de VS woont. Dat wil niet zeggen dat zijn vergoeding dan alsnog naar mij gaat, mocht je dat denken.

Aanvullingen?

Zo, dat was een flinke lap informatie. Ik hoop dat jullie er wat aan hebben. Het heeft mij in ieder geval flink wat tijd en moeite gekost om al deze kennis te vergaren en dat wens ik niemand toe.  

Overigens kwam ik er pas na een tijdje achter dat er zoiets bestaat als de Alliance of Independant Authors. Ik ben zelf geen lid dus ik weet niet of het iets is, maar wellicht hebben zij goede help-artikelen voor leden op hun site. En ook niet onbelangrijk: je schijnt als lid bij IngramSpark je boek te kunnen laten drukken (en herzien) zonder de vaste opstartkosten van $25, dus alleen dat zou al een reden kunnen zijn om een lidmaatschap te overwegen.

Heb je correcties of heb je zelf ook adviezen voor selfpublishing in het buitenland? Laat het weten in de comments!